Πόσο σοβαρό μπορεί να είναι ένα κόκκινο μάτι;

Παναγιώτης Ζαφειράκης, Οφθαλμίατρος Συνεργάτης του Μediterrnaneo Hospital, Ελεύθερος Τύπος – Health & Style, 16 Ιουλίου 2005.

Με τον όρο “κόκκινο μάτι” εννοούμε οποιαδήποτε κατάσταση – πάθηση προκαλεί ερυθρότητα στο μάτι. Ως εκ τούτου, απαραίτητη είναι η διαφορική διάγνωση του κλινικού σημείου “κόκκινο μάτι”, δηλαδή ποιες κλινικές οντότητες μπορούν να προκαλέσουν κόκκινο μάτι. Μια λάθος διάγνωση οδηγεί σε λάθος θεραπεία, με συνέπεια είτε την επιδείνωση της κατάστασης του ασθενούς, είτε τη συγκάλυψη κάποιων σημείων τα οποία από μόνα τους θα ήταν ικανά να μας οδηγήσουν στη σωστή διάγνωση και θεραπεία, είτε τέλος την εμφάνιση άλλων σημείων ως παρενέργεια της λανθασμένης θερπαείας.

Φλεγμονή
Η πιο συχνή αιτία κόκκινου ματιού είναι η επιπεφυκίτιδα. Με τον όρο επιπεφυκίτιδα εννοούμε τη φλεγμονή του επιπεφυκότα η οποία χαρακτηρίζεται η οποία χαρακτηρίζεται από ερυθρότητα. Οι επιπεφυκίτιδες , ανάλογα με τη χρονική διάρκεια της φλεγμονής, διακρίνονται σε οξείες και χρόνιες. Τόσο οι οξείες όσο και οι χρόνιες επιπεφυκίτιδες παρουσιάζουν την ίδια κατά γενικές γραμμές συμπτωματολογία, αλλά υπάρχουν διαφορετικά κλινικά σημεία που μας βοηθούν να τις ξεχωρίζουμε. Έτσι μια επιπεφυκίτιδα θεωρείται ότι είναι χρόνια όταν παραμείνει η φλεγμονή παραπάνω από τρείς εβδομάδες. Τόσο οι οξείες όσο και οι χρόνιες επιπεφυκίτιδες διακρίνονται σε λοιμώδεις και μη λοιμώδεις. ΄Ενα από τα κριτήρια για να θεωρηθεί μια επιπεφυκίτιδα λοιμώδης ή μη λοιμώδης είναι ο τύπος των εκκρίσεων και ο τρόπος εμφάνισης της φλεγμονής. Μια επιπεφυκίτιδα είναι με μεγάλη πιθανότητα λοιμώδης όταν υπάρχουν άφθονες πρασινοκίτρινες εκκρίσεις. Αντίθετα, μια επιπεφυκίτιδα είναι με μεγάλη πιθανότητα μη λοιμώδης όταν υπάρχουν λίγες λευκές – υδαρείς εκκρίσεις.

Κατηγορίες

Οι λοιμώδεις επιπεφυκίτιδες διακρίνονται, ανάλογα με του υπεύθυνο μικροοργανισμό, σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες:
– Μικροβιακές.
– Ιογενείς.
– Μυκητιασικές.
– Παρασιτικές.

Οι μη λοιμώδεις επιπεφυκίτιδες διακρίνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:
– Αλλεργικές.
– Αυτοάνοσες.
– Ξηρές λόγω έλλειψης δακρύων.

Υπάρχουν και δυο άλλες μορφές χρόνιας επιπεφυκίτιδας που δεν ανήκουν σε καμία από τις τρεις αναφερόμενες κατηγορίες. Η μια είναι η επιπεφυκίτιδα του άνω σκληροκερατοειδούς ορίου και η άλλη είναι η επιπεφυκίτιδα λόγω μηχανικής απομάκρυνσης βλέννης. Φυσικά, ορισμένες νεοπλασίες του επιπεφυκότα ή άλλου ιστού που βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με τον επιπεφυκότα μπορούν να εκδηλωθούν σαν χρόνιες επιπεφυκίτιδες.

Λοιμώδεις επιπεφυκίτιδες
Η μικροβιακή επιπεφυκίτιδα αποτελεί το συχνότερο τύπο επιπεφυκίτιδας και ανάλογα με τη χρονική εξέλιξή της διακρίνεται σε : α)υπεροξεία, β) οξεία και γ) χρόνια.Υπεροξεία επιπεφυκίτιδα προκαλεί ο γονόκκοκος και ο μηνιγγιτιδόκκοκος.Η νόσος χαρακτηρίζεται από φωτοφοβία, ερυθρότητα, πολλαπλές πυώδεις εκκρίσεις , οίδημα βλεφάρων,κολλημένα βλέφαρα κατά το πρωινό ξύπνημα, χύμωση του επιπεφυκότα και κερατοειδοπάθεια. Οξεία επιπεφυκίτιδα προκαλεί ο αιμόφιλος , ο πνευμονιόκοκκος και η moraxella catarrhalis. Έχουν τα ίδια συμπτώματα με αυτά τις υπεροξείας αλλά οι εκκρίσεις είναι βλεννοπυώδεις και η διάρκεια της νόσου λιγότερη από δύο εβδομάδες.Χρόνια επιπεφυκίτιδα προκαλεί ο σταφυλόκοκκος aureus. Τα συμπτώματα είναι πιο ήπια και η διάρκεια της νόσου μεγαλύτερη από τέσσερις εβδομάδες.
Η ιογενής επιπεφυκίτιδα προκαλείται από ερπητοιούς, αδενοιούς και άλλους πιο σπάνιους ιούς. Σπανίως παρατηρείται επιπεφυκίτιδα από απλό έρπητα ή έρπητα ζωστήρα, ενώ πιο συχνή είναι η επιπεφυκίτιδα από αδενοιό.
Τα πιο συχνά κλινικά σύνδρομα οφειλόμενα στους αδενοοιούς είναι :
α)επιπεφυκοφαρυγγικός πυρετός,
β) επιδημική κερατοεπιπεφυκίτιδα,
γ) μη ειδική θυλακιώδης επιπεφυκίτιδα.

O επιπεφυκοφαργγικός πυρετός οφείλεται κυρίως στον Ad3 ορότυπο. Εμφανίζεται πιο συχνά στα παιδιά από ότι στους ενηλίκους. Το σύνδρομο χαρακτηρίζεται από υψηλό πυρετό διάρκειας 4-5 ημερών , φαρυγγίτιτδα, επώδυνη περιοχική λεμφαδενοπάθεια και οξεία θυλακιώδεις επιπεφυκίτιδα, χωρίς προσβολή του κερατοειδούς και σχηματισμό ψευδομεμβρανών. Η επιδημική κερατοεπιπεφυκίτιδα οφείλεται κυρίως στους 8,19,37 και 5 ορότυπους. Εμφανίζεται πιο συχνά στους ενηλίκους .Η κλινική εικόνα του συνδρόμου χαρακτηρίζεται από διαφόρου βαθμού βαρύτητας ξεκινώντας από ήπιες υποκλινικές μορφές μέχρι βαριές καταστάσεις με συμμετοχή ολόκληρου του προσθίου ημιμορίου του ματιού. Συχνός είναι ο σχηματισμός ψευδομεμβρανών , σε αντίθεση με τον έρπητα ζωστήρα που δημιουργεί νεκρωτικές μεμβράνες .Σε ποσοστό ασθενών που ποικίλλει από 1996 έως 94% παρατηρείται ευαισθησία και διόγκωση των πρωτιαίων και υπογνάθιων λεμφαδένων. Η θεραπεία συνίσταται σε ήπια αντιβιοτικά κολλύρια και κορτικοστεροειδή μόνο όταν εμφανιστούν υποεπιθηλιακές θολερότητες , ψευδομεμβράνες ή ραγοειδίτιδα.
Η επιπεφυκίτιδα των ενηλίκων από έγκλειστα οφείλεται στα chlamidia oculogenitale και προσβάλλει τον τράχηλο της μήτρας και την ανδρική ουρήθρα.Η μετάδοση στα μάτια γίνεται με άμεση επαφή ή έμμεσα από δεξαμενές που δεν χλωριώνονται καλά.Αν και ο χρόνος επώασης της νόσου κυμαίνεται από 2-19 ημέρες , εν τούτοις η νόσος εκδηλώνεται την 5η ημέρα μετά την προσβολή.Η πάθηση εμφανίζει οξεία ή υποξεία εικόνα και χωρίς θεραπεία χρονίζει και διαρκεί αρκετές εβδομάδες.Η κλινική εικόνα είναι η ίδια με αυτή της επιπεφυκίτιδας από αδενοιό , με τη διαφορά ότι η νόσος έχει συνήθως πιο μακροχρόνια πορεία ,τα συμπτώματα είναι πιο ήπια και η διόγκωση των λεμφαδένων μονόπλευρη και ανώδυνη.
Οι αλλεργικές επιπεφυκίτιδες διακρίνονται στις ακόλουθες μορφές :
α) εποχιακή
β) χρόνια
γ) ατοπική
δ) εαρινή
ε) γιγαντιαίων θηλών
Η εποχιακή αλλεργική επιπεφυκίτιδα γνωστή και σαν επιπεφυκίτιδα εκ χόρτου αποτελεί το 50% των αλλεργικών επιπεφυκίτιδων και προκαλείται από μεταφερόμενα με τον αέρα αλλεργιογόνα. Ασθενείς με εποχιακή αλλεργική επιπεφυκίτιδα συνήθως διαμαρτύρονται για κνησμό, ερυθρότητα, δακρύρροια και κάψιμο. Η συμμετοχή των οφθαλμών μπορεί να είναι η μοναδική εκδήλωση της νόσου, αλλά οι ασθενείς αυτοί συνήθως έχουν συμπτώματα και από τη μύτη και από το φάρυγγα. Τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονται όταν τα υπεύθυνα αλλεργιογόνα για την εκδήλωση της αλλεργίας είναι άφθονα στο περιβάλλον .Έτσι ασθενείς ευαίσθητοι στη γύρη των δένδρων παρουσιάζουν τα συμπτώματα αυτά κατά την άνοιξη. Κατά την οφθαλμολογική εξέταση ο επιπεφυκότας μπορεί να είναι ελαφρά υπεραιμικός και οιδηματώδης. Το οίδημα αυτό είναι υπεύθυνο για τη “γαλακτώδη” εμφάνιση του επιπεφυκότα. Στην αναστροφή του άνω βλεφάρου είναι δυνατόν να ανευρεθεί ήπια θηλώδης αντίδραση. Ο κερατοειδής όμως ουδέποτε προσβάλλεται. Η δακρυϊκή στοιβάδα είναι καθαρή με λίγες άσπρες εκκρίσεις. Σε πιο σοβαρές μορφές εποχιακής αλλεργικής επιπεφυκίτιδας είναι δυνατόν να παρατηρηθεί ήπιο περικογχικό και βλεφαρικό οίδημα. Μαύροι κύκλοι στα βλέφαρα μπορεί να υπάρχουν στους ασθενείς αυτούς και είναι συνήθως αποτέλεσμα φλεβικής συμφόρησης της σύστοιχης περιοχής. Σε μερικά παιδιά με εποχιακή αλλεργική επιπεφυκίτιδα παρατηρείται επίσης και ο “αλλεργικός χαιρετισμός”, ο οποίος συνίσταται σε τριβή της άκρης της μύτης με την παλάμη του χεριού. Η επιπεφυκίτιδα αυτή είναι συνήθως αμφοτερόπλευρη , μπορεί όμως να υπάρχει ασύμμετρη κατανομή μεταξύ των δύο ματιών. Είναι επίσης σημαντικό να τονιστεί ότι οι ασθενείς με εποχιακή αλλεργική επιπεφυκίτιδα παρουσιάζουν υποτροπιάζοντα επεισόδια, των οποίων η βαρύτητα ποικίλλει όχι μόνο από χρόνο σε χρόνο αλλά και από μέρα σε μέρα.
Η χρόνια αλλεργική επιπεφυκίτιδα έχει πολλές ομοιότητες με την εποχιακή αλλεργική επιπεφυκίτιδα αλλά η χρόνια αλλεργική επιπεφυκίτιδα είναι λιγότερο συχνή, έχει την τάση να έχει μεγαλύτερη χρονική διάρκεια και να εκδηλώνεται με ηπιότερα συμπτώματα και σημεία. Αν και τα συμπτώματα υπάρχουν καθ΄όλη τη διάρκεια του χρόνου, το 79%των ασθενών με χρόνια αλλεργική επιπεφυκίτιδα αναφέρουν εποχιακή επιδείνωση αυτών. Τα πιο συχνά μεταφερόμενα με τον αέρα αλλεργιογόνα υπεύθυνα για την εμφάνιση της χρόνιας αλλεργικής επιπεφυκίτιδας είναι η σκόνη, οι τρίχες, τα πούπουλα, μαλλί και το ακάρι.
Η ατοπική κερατοεπιπεφυκίτιδα είναι σχετικά σπάνια αλλά δυνητικά σοβαρή νόσος, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση. Προσβάλλει συνήθως άρρενες της τέταρτης έως έκτης δεκαετίας με θετικό ατομικό και οικογενειακό ιστορικό δερματικής ατοπίας ή και άσθματος. Τα συμπτώματα της ατοπικής κερατοεπιπεφυκίτιδας είναι τα ίδια με την εποχιακή αλλεργική επιπεφυκίτιδα με τη διαφορά ότι καταστρέφεται ο κερατοειδής προκαλώντας μείωση ή απώλεια της όρασης. Γι αυτό το λόγο πρέπει να θεραπεύονται έγκαιρα και σωστά. Ένας μεγάλος αριθμός οφθαλμικών καταστάσεων συνυπάρχουν με την ατοπική κερατοεπιπεφυκίτιδα. Αυτές είναι η κερατίτιδα από απλό έρπιτα, ο πρόσθιος και ο οπίσθιος υποκοψικός καταρράκτης , και ο κερατοειδόκωνος.
Η εαρινή κερατοεπιπεφυκίτιδα είναι υποτροπιάζουσα, αμφοτερόπλευρη νόσος η οποία προσβάλλει πιο συχνά τους άρρενες ηλικίας από 3 μέχρι 25 έτη , με πιο συχνή αυτή κάτω των 10 ετών. Είναι πιο συχνή σε ξηρά και ζεστά κλίματα. Αν και η νόσος μπορεί να είναι ενεργής καθ΄όλη τη διάρκεια του χρόνου εντούτοις είναι πιο έντονη κατά τους πιο ζεστούς μήνες ,δηλαδή μεταξύ Απριλίου και Αυγούστου. Οι ασθενείς με εαρινή αλλεργική κερατοεπιπεφυκίτιδα έχουν θετικό τόσο το ατομικό τους ιστορικό για εποχιακές αλλεργίες, ατοπικές δερματίτιδες και άσθμα όσο και το οικογενειακό τους ιστορικό για αλλεργίες ποικίλης εκδήλωσης. Μετά από 2εώς 8 έτη ενεργού νόσου η μεγαλύτερη πλειονότητα των ασθενών με εαρινή αλλεργική κερατοεπιπεφυκίτιδα παρουσιάζει αυτόματη ίαση.
Η εαρινή αλλεργική κερατοεπιπεφυκίτιδα προκαλεί έντονο κνησμό, αίσθημα ξένου σώματος, λευκές παχιές νηματοειδείς εκκρίσεις, φωτοφοβία, κάψιμο και ερυθρότητα. Η νόσος προσβάλλει τον κερατοειδή προκαλώντας αβαθή κερατοειδικά έλκη, με τελικό αποτέλεσμα την τύφλωση, αν έγκαιρη και σωστή θεραπεία δεν ξεκινήσει.

Αυτοάνοσες χρόνιες επιπεφυκίτιδες
Στις αυτοάνοσες χρόνιες επιπεφυκίτιδες ανήκουν οι ακόλουθες κατηγορίες νοσημάτων : ουλώδες πεμφιγοειδές ,πολύμορφο ερύθημα (σύνδρομο των Stevens-Johnson),και ροδόχρους ακμή. Πρόκειται για σοβαρές χρόνιες επιπεφυκίτιδες οι οποίες απειλούν σημαντικά την όραση.
Το ουλώδες πεμφιγοειδές είναι μια χρόνια αυτοάνοση ινώδη νόσο των βλεννογόνων και του δέρματος. Η νόσος προσβάλλει άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών με τα θήλυ άτονα να προσβάλλονται 2 με 3 φορές συχνότερα από τα άρρενα. Ο επιπεφυκότας είναι ο βλεννογόνος ο οποίος προσβάλλεται αρχικά και μπορεί να περάσουν μέχρι και 10 χρόνια για να προσβληθεί το δέρμα ή άλλος βλεννογόνος από την πάθηση. Η προσβολή του επιπεφυκότα χαρακτηρίζεται από μια χρόνια ουλώδη επιπεφυκίτιδα, η οποία προκαλεί μια προοδευτική τριχίαση, δυστριχίαση και δυσλειτουργία των μειβομιανών αδένων. Καθώς η νόσος προχωρεί παρατηρείται μείωση τη παραγωγής των δακρύων. Η χρόνια ξηροφθαλμία προκαλεί βλάβη του κερατοειδούς με αποτέλεσμα την απώλεια της όρασης.
Το πολύμορφο ερύθημα είναι μια οξεία πολυαιτιολογική συνδρομή που εκδηλώνεται στο δέρμα και τους βλεννογόνους με τη μορφή ερυρθοιωδών στρογγυλών κηλίδων που μοιάζουν με στόχο (κονκάρδα). Πρόδρομα συμπτώματα του συνδρόμου είναι η κακουχία, οι μυαλγίες, ο πόνος, ο εμετός, οι διάρροιες και ο πυρετός. Οι δερματικές βλάβες μπορούν να εμφανιστούν μετά από 10 ημέρες έως και 4 εβδομάδες από την εμφάνιση των πρόδρομων συμπτωμάτων. Ακολουθεί η προσβολή των βλεννογόνων με σχηματισμό φυσαλίδων και πομφολύγων. Οι φυσαλίδες σπάνε και αιμορραγικές κρούστες καλύπτουν τις περιοχές της βλάβης. Οι κυριότερες επιπλοκές του βαρέως πολύμορφου ερυθήματος είναι η έκπτωση της λειτουργίας διαφόρων οργάνων και η ηλεκτρολυτική απορρύθμιση λόγω της εκτεταμένης αποφολίδωσης.
Η ροδόχρους ακμή είναι μια καθορισμένη κλινική οντότητα, άγνωστης αλλά πιθανά αυτοάνοσης αιτιολογίας, Μελέτες της αιτιοπαθογένειας της νόσου έχουν δείξει ότι μια και μοναδική υπόθεση δεν μπορεί να εξηγήσει όλες τις μορφές των εκδηλώσεων αυτής.
Πρόκειται για μια χρόνια υπεραιμική νόσο του δέρματος του προσώπου με κύρια σημεία εντόπισης στις παρειές, στο μέτωπο ,ιδιαίτερα πάνω από τη μύτη και τη ραχιαία επιφάνεια της μύτης. Η ροδόχρους ακμή χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση ευρυαγγειών, βλατίδων, άσηπτων θηλακιωδών αλλοιώσεων, χρόνιου οιδήματος, ερυθήματος, καθώς επίσης και υπερτροφίας των σμηγματογόνων αδένων του προσώπου. Η ροδόχρους ακμή μπορεί να προκαλέσει επισκληρίδιτα, κερατίτιδα και βλεφαροεπιπεφυκίτιδα.
Νεοπλασίες μιμούμενες χρόνια επιπεφυκίτιδα.
Διάφορες νεοπλασίες του επιπεφυκότα μπορούν να μιμηθούν μια χρόνια επιπεφυκίτιδα.
Σε περιπτώσεις χρόνιας επιπεφυκίτιδας μη ανταποκρινόμενης στα διάφορα θεραπευτικά σχήματα τίθεται η υπόνοια της κακοήθειας και χρειάζεται βιοψία επιπεφυκότα για τον αποκλεισμό αυτής.